Những xét nghiệm cần thực hiện trước khi sử dụng PrEP

Hướng dẫn của ngành Y tế

Theo Hướng dẫn Điều trị và Chăm sóc HIV/AIDS của Bộ Y tế (Ban hành kèm Quyết định số 5968/QĐ-BYT năm 2021), PrEP là sử dụng thuốc ARV để dự phòng lây nhiễm HIV cho người chưa nhiễm HIV nhưng có hành vi nguy cơ nhiễm HIV cao. Vì là thuốc đặc trị, quy trình y khoa đòi hỏi phải có sự giám sát, đánh giá tình trạng bệnh lý nền.

Tại hướng dẫn cũng quy định rõ, các trường hợp chỉ định PrEP cho người đáp ứng đủ các tiêu chí sau: HIV âm tính. Không có triệu chứng của Hội chứng nhiễm HIV cấp. Có nguy cơ cao nhiễm HIV, cụ thể là có một trong các yếu tố dưới đây trong vòng 6 tháng qua: quan hệ tình dục đường hậu môn hoặc âm đạo mà không sử dụng bao cao su với từ hai bạn tình trở lên; có bạn tình có một hoặc nhiều yếu tố nguy cơ cao nhiễm HIV hoặc không rõ yếu tố nguy cơ nhiễm HIV; có bạn tình nhiễm HIV chưa điều trị ARV hoặc điều trị ARV nhưng tải lượng HIV > 200 bản sao/mL hoặc chưa được xét nghiệm tải lượng HIV; có tiền sử mắc hoặc đang điều trị nhiễm trùng lây truyền qua đường tình dục; đã từng điều trị dự phòng sau phơi nhiễm với HIV (PEP) và vẫn có hành vi nguy cơ cao; dùng chung bơm kim tiêm hoặc dụng cụ tiêm chích; yêu cầu sử dụng PrEP. Khách hàng có mong muốn sử dụng PrEP và đồng ý xét nghiệm HIV định kỳ.

Không chỉ định PrEP nếu có một trong các tiêu chí gồm: HIV dương tính; Có triệu chứng của Hội chứng nhiễm HIV cấp hoặc có khả năng mới nhiễm HIV; Dị ứng hoặc có chống chỉ định với bất kỳ thuốc nào trong phác đồ PrEP. Không sử dụng phác đồ có TDF khi độ thanh thải creatinin <60 mL/phút và/hoặc cân nặng dưới 35 kg.

Cũng theo Hướng dẫn điều trị trên, PrEP có hiệu quả giảm nguy cơ nhiễm HIV qua đường tình dục lên tới 97% và qua tiêm chích đến 74% nếu tuân thủ điều trị tốt. Tuy nhiên, PrEP không phải là thuốc có thể tự ý mua về sử dụng. Trước khi bắt đầu, khách hàng cần được tư vấn, xét nghiệm và đánh giá sức khỏe nhằm xác định tình trạng nhiễm HIV, phát hiện những vấn đề có thể ảnh hưởng đến việc sử dụng thuốc, đồng thời xây dựng kế hoạch theo dõi phù hợp.

Các xét nghiệm quan trọng trước khi dùng PrEP

Theo bác sĩ Bùi Ngọc Phương Oanh, cán bộ Khoa Phòng chống HIV/AIDS và các bệnh truyền nhiễm mạn tính - CDC Cần Thơ, việc tự ý mua và dùng PrEP mà không qua xét nghiệm chuyên sâu là một sự đánh cược sức khỏe rất lớn. Việc test nhanh HIV tại nhà cũng chỉ mang tính sàng lọc sơ bộ, không thể thay thế xét nghiệm được thực hiện tại cơ sở y tế. Trước khi sử dụng PrEP, khách hàng sẽ được tư vấn các xét nghiệm quan trọng như: Xét nghiệm HIV (bắt buộc); Xét nghiệm chức năng thận (Creatinine/eGFR); Xét nghiệm Viêm gan B (HBsAg) và Viêm gan C (Anti-HCV); Xét nghiệm các bệnh lây truyền qua đường tình dục (STIs)…

Trong đó, kết quả xét nghiệm HIV âm tính là điều kiện tiên quyết. Đối tượng được chỉ định PrEP bắt buộc phải có kết quả xét nghiệm HIV âm tính tại thời điểm bắt đầu PrEP. Thuốc PrEP thường bao gồm từ 1 đến 2 hoạt chất kháng vi rút. Nếu một người đã nhiễm HIV (thậm chí đang ở giai đoạn “cửa sổ”) mà tự ý uống PrEP, nồng độ thuốc không đủ để tiêu diệt vi rút sẽ dẫn đến tình trạng kháng thuốc ARV. Điều này khiến cho việc điều trị HIV trở nên vô cùng khó khăn. Ngoài ra, khách hàng cần được khám lâm sàng để chắc chắn không có triệu chứng nghi ngờ nhiễm HIV cấp tính (như sốt, phát ban, đau họng, nổi hạch toàn thân) trong 2 đến 4 tuần gần đây.

Bên cạnh đó, nếu khách hàng tự ý dùng thuốc PrEP mà bỏ qua xét nghiệm chức năng thận hay viêm gan B, bệnh nhân có thể đối mặt với nguy cơ suy thận hoặc viêm gan cấp tính. Các biểu hiện bất lợi về thận và gan trong giai đoạn đầu thường diễn tiến âm thầm, khi triệu chứng bộc phát thì tình trạng đã rất nặng nề. Do đó, người dùng cần được bác sĩ theo dõi tác dụng phụ của thuốc (đặc biệt là chức năng thận với TDF) trong suốt quá trình sử dụng.

PrEP chỉ có tác dụng ngăn ngừa lây nhiễm HIV, hoàn toàn không bảo vệ bạn khỏi các bệnh lây truyền qua đường tình dục khác. Mặc dù khách hàng chưa được xét nghiệm chẩn đoán STIs vẫn có thể được kê đơn PrEP nếu đủ tiêu chuẩn. Tuy nhiên, ngành Y tế luôn khuyến cáo phải tiến hành xét nghiệm các bệnh lây truyền qua đường tình dục sớm và xét nghiệm định kỳ.

Xét nghiệm trước khi sử dụng PrEP không chỉ là thủ tục ban đầu mà còn là bước quan trọng giúp cá thể hóa dự phòng HIV, phát hiện bệnh lý đi kèm và giảm nguy cơ gặp biến cố khi dùng thuốc. Khách hàng nên tìm đến cơ sở y tế cung cấp dịch vụ PrEP để được tư vấn, xét nghiệm, kê đơn và theo dõi theo hướng dẫn chuyên môn. Khách hàng chủ động tìm hiểu, xét nghiệm đúng thời điểm và tuân thủ lịch tái khám là cách thiết thực để mỗi người bảo vệ sức khỏe bản thân, bạn tình và góp phần vào mục tiêu phòng, chống HIV/AIDS tại TP Cần Thơ.

Bài, ảnh: Kim Nhiên