PrEP tình huống: Giải pháp bảo vệ linh hoạt, an toàn cho người có nguy cơ lây nhiễm HIV không thường xuyên

* Lời giải cho bài toán “nguy cơ không thường xuyên”

Trò chuyện với chúng tôi tại một phòng khám thân thiện trên địa bàn phường Ninh Kiều, TP Cần Thơ, bạn N.Q.P (35 tuổi, một bạn thuộc nhóm MSM) chia sẻ: “Công việc em cũng bận, tần suất quan hệ cũng ít, có khi cả tháng em mới có một lần. Trước đây, việc dùng PrEP hàng ngày khiến mình khá áp lực, nhiều lúc quên liều đâm ra lo lắng. Vì vậy, khi được các anh nhóm S Đỏ tư vấn, em chọn PrEP tình huống giúp em vừa an tâm, vừa an toàn, vừa không cảm thấy bị vướng bận trong cuộc sống thường ngày”. 

​Bạn P. cũng chia sẻ thêm, khi uống 2 viên đầu tiên chuẩn bị đi hẹn hò, bạn lo lắng vì sợ chóng mặt hay bần thần khiến bạn mất vui. Tuy nhiên, sau khi sử dụng, nhờ cơ địa tốt thì bạn không cảm thấy tác dụng phụ. Đến nay, bạn P. đã hoàn toàn yên tâm và chủ động uống PrEP, dùng bao cao su phòng tránh bệnh lây qua đường tình dục.

Câu chuyện của P. cũng là nỗi niềm chung của không ít người. PrEP tình huống được thiết kế đặc biệt, tức là chỉ dùng thuốc quanh thời điểm có quan hệ tình dục mang yếu tố nguy cơ. Theo các chuyên gia y tế, PrEP tình huống mang lại hàng loạt lợi ích rõ rệt trong cộng đồng. Giải pháp này giúp người dùng tiết kiệm được lượng thuốc sử dụng, từ đó giảm thiểu chi phí kinh tế. Đồng thời, nó đặc biệt phù hợp với những người chỉ thỉnh thoảng mới có hành vi tình dục nguy cơ nhiễm HIV. Sự linh hoạt trong cách sử dụng này giúp nhiều người dễ dàng chấp nhận và tiếp cận dịch vụ hơn, đặc biệt là những ai có đời sống tình dục không thường xuyên.

Bà Bùi Ngọc Phương Oanh, cán bộ Khoa Phòng chống HIV/AIDS và các bệnh truyền nhiễm mạn tính, CDC Cần Thơ cho biết: PrEP tình huống thường được áp dụng theo một phác đồ vô cùng nghiêm ngặt mang tên “2-1-1”. Cụ thể, phác đồ này được thực hiện như sau: Người dùng cần uống 2 viên thuốc TDF/FTC trong khoảng thời gian từ 2 - 24 giờ trước khi phát sinh quan hệ tình dục. Sau đó, uống tiếp 1 viên vào thời điểm đúng 24 giờ sau liều đầu tiên. Cuối cùng, uống 1 viên nữa vào thời điểm 48 giờ sau liều đầu tiên. Trong trường hợp tiếp tục có quan hệ tình dục trong những ngày kế tiếp, người dùng cần duy trì uống 1 viên mỗi ngày cho đến khi đủ 48 giờ tính từ lần quan hệ cuối cùng”.

Nhiều nghiên cứu quy mô quốc tế đã chứng minh rằng, phác đồ “2-1-1” mang lại hiệu quả bảo vệ cực kỳ cao đối với những đối tượng phù hợp, đặc biệt là khi họ hiểu rõ cơ chế và tuân thủ một cách nghiêm ngặt lịch uống thuốc. Tuy nhiên, để đạt được hiệu quả bảo vệ tối đa, điều kiện tiên quyết là người dùng phải hiểu rõ cách uống và tuân thủ chính xác thời điểm dùng thuốc. Bà Anh Thư nhấn mạnh: “Nếu người dùng uống sai lịch hoặc vô tình bỏ liều, khả năng dự phòng HIV sẽ bị suy giảm một cách đáng kể, tạo ra lỗ hổng cho vi rút xâm nhập”.

* Tuân thủ chặt chẽ hướng dẫn y tế

Tại Cần Thơ, chương trình PrEP đã được triển khai từ tháng 12/2019. Đến nay, chương trình đã tiếp cận và bảo vệ cho hàng nghìn người thuộc nhóm có nguy cơ cao. Việc ngành y tế đưa PrEP tình huống vào công tác tư vấn và cung cấp dịch vụ được đánh giá là một bước đi chiến lược, giúp mở rộng thêm các lựa chọn, đáp ứng phù hợp với nhu cầu thực tế đa dạng của cộng đồng, đặc biệt là nhóm có hành vi nguy cơ không thường xuyên.

Dù mang lại nhiều tiện ích, nhưng PrEP tình huống không dành cho tất cả mọi người. Theo các chuyên gia y tế, phương pháp này chỉ được áp dụng và có hiệu quả cao nhất cho nhóm nam có quan hệ tình dục với nam (MSM) và một số người chuyển giới nữ có hành vi tiếp nhận qua đường hậu môn. Ngược lại, đối với phụ nữ có quan hệ tình dục qua đường âm đạo, dữ liệu nghiên cứu về hiệu quả của PrEP tình huống hiện vẫn còn rất hạn chế. Chính vì vậy, đối với nhóm này, PrEP uống hàng ngày vẫn là sự lựa chọn duy nhất được giới chuyên môn khuyến nghị.

Bên cạnh đó, với những người có nguy cơ phơi nhiễm thường xuyên (tần suất quan hệ từ 2 lần/tuần trở lên), việc sử dụng PrEP hàng ngày sẽ giúp duy trì nồng độ thuốc ổn định hơn trong cơ thể, qua đó thuận tiện hơn cho việc theo dõi và quản lý sức khỏe lâu dài.

Bà Bùi Ngọc Phương Oanh nhấn mạnh: Việc bắt đầu sử dụng PrEP tình huống đòi hỏi những quy định y tế bắt buộc. Trước khi dùng thuốc, người dùng bắt buộc phải thực hiện xét nghiệm HIV và có kết quả âm tính. Lý do là việc sử dụng PrEP khi đã nhiễm HIV có thể dẫn đến tình trạng vi rút kháng thuốc, gây khó khăn cho quá trình điều trị sau này. Hơn nữa, người dùng cũng cần được theo dõi định kỳ chức năng thận, cùng các chỉ số sinh hóa khác tùy theo phác đồ.

Để bảo vệ sức khỏe bản thân và cộng đồng, ngành Y tế Cần Thơ khuyến cáo người dân quan tâm đến PrEP: Tuyệt đối không tự ý tìm mua và dùng thuốc theo các thông tin trôi nổi, không rõ nguồn gốc trên mạng. Hãy trực tiếp đến các cơ sở y tế hoặc phòng khám PrEP uy tín để được bác sĩ đánh giá nguy cơ, làm xét nghiệm HIV và nhận hướng dẫn cụ thể về cách sử dụng, cách xử trí khi lỡ quên liều, cũng như lên lịch tái khám định kỳ.

Phòng ngừa hiệu quả không chỉ đơn thuần là có thuốc trong tay, mà cốt lõi nằm ở việc chọn đúng phương pháp, tuân thủ chặt chẽ hướng dẫn và được giám sát an toàn bởi hệ thống y tế. PrEP tình huống thực sự là một sự bổ sung quan trọng trong bộ công cụ phòng ngừa HIV: linh hoạt, tiết kiệm và phù hợp với nhiều hoàn cảnh khác nhau. Khi giải pháp này được triển khai đồng bộ cùng với công tác tư vấn, xét nghiệm và theo dõi sức khỏe định kỳ, nó sẽ giúp tăng cường khả năng tiếp cận dịch vụ dự phòng cho người có nguy cơ không thường xuyên. Qua đó, đóng góp một phần không nhỏ vào mục tiêu quốc gia là kiểm soát thành công dịch HIV/AIDS và hướng tới mục tiêu lớn lao là loại trừ hoàn toàn dịch bệnh AIDS vào năm 2030.

Bài, ảnh: Kim Nhiên