Quản lý nguy cơ, rủi ro trong xét nghiệm, góp phần bảo đảm an toàn người bệnh

Nhận diện nguy cơ, quản lý rủi ro trong toàn bộ quy trình xét nghiệm

Tại Hội thảo Quản lý chất lượng bệnh viện ngành Y tế Cần Thơ lần thứ IV năm 2026 với chuyên đề: “Quản lý nguy cơ rủi ro trong xét nghiệm và an toàn người bệnh” diễn ra vào ngày 24/9/2026 vừa qua, PGS.TS.BS Hoàng Quốc Cường, Giám đốc Sở Y tế TP Cần Thơ, Chủ tịch Hội đồng Quản lý Chất lượng Bệnh viện ngành y tế TP Cần Thơ nhấn mạnh tầm quan trọng đặc biệt của các phòng xét nghiệm. Bên cạnh vai trò quan trọng trong hoạt động chuyên môn và hiệu quả hoạt động của các cơ sở y tế, chất lượng xét nghiệm còn là yếu tố trực tiếp góp phần định hình uy tín và hình ảnh của bệnh viện. Do đó, xây dựng hệ thống xét nghiệm tin cậy, bảo đảm độ chính xác cao là nhiệm vụ bắt buộc để các bác sĩ lâm sàng yên tâm chỉ định và người dân hoàn toàn tin tưởng.

Quá trình xét nghiệm trải qua nhiều công đoạn, từ khi bác sĩ chỉ định xét nghiệm, lấy mẫu, vận chuyển, tiếp nhận và xử lý mẫu, thực hiện xét nghiệm, phân tích kết quả đến trả và sử dụng kết quả. Mỗi công đoạn đều có thể phát sinh những nguy cơ ảnh hưởng đến chất lượng xét nghiệm và an toàn người bệnh.

Ở giai đoạn trước xét nghiệm, các rủi ro có thể xuất phát từ việc xác định sai người bệnh, ghi nhận thông tin không chính xác, chỉ định chưa phù hợp, lấy sai loại bệnh phẩm, lấy mẫu không đúng kỹ thuật, mẫu không đủ thể tích, bị đông, tan máu hoặc bảo quản, vận chuyển không đúng điều kiện.

Trong giai đoạn thực hiện xét nghiệm, nguy cơ có thể liên quan đến thiết bị, hóa chất, thuốc thử, điều kiện môi trường, quy trình kỹ thuật, hiệu chuẩn và bảo trì thiết bị hoặc thao tác của nhân viên xét nghiệm.

Sau xét nghiệm, việc nhập và truyền kết quả, trả kết quả chậm, nhầm kết quả hoặc không thông báo kịp thời những kết quả bất thường, nguy kịch cũng có thể ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình điều trị và sự an toàn của người bệnh.

Quản lý rủi ro trong xét nghiệm không chỉ là xử lý khi sai sót đã xảy ra mà cần được thực hiện theo hướng chủ động: nhận diện nguy cơ, đánh giá rủi ro, kiểm soát, theo dõi và cải tiến liên tục.

Trước hết, các cơ sở xét nghiệm cần xây dựng quy trình chuẩn cho từng công đoạn, phân định rõ trách nhiệm của từng vị trí và thường xuyên rà soát những điểm có nguy cơ xảy ra sai sót. Việc áp dụng các quy trình nhận diện người bệnh, kiểm tra thông tin trước khi lấy mẫu, sử dụng mã vạch, kiểm soát điều kiện bảo quản và vận chuyển bệnh phẩm là những giải pháp quan trọng giúp giảm nguy cơ nhầm lẫn.

Bên cạnh đó, thiết bị xét nghiệm cần được kiểm tra, bảo trì, hiệu chuẩn theo quy định; hóa chất, thuốc thử phải được quản lý chặt chẽ về điều kiện bảo quản, hạn sử dụng và chất lượng. Các hoạt động nội kiểm, ngoại kiểm và đánh giá chất lượng xét nghiệm cần được duy trì thường xuyên.

Đặc biệt, mỗi sự cố hoặc sai sót trong quá trình xét nghiệm cần được ghi nhận, phân tích nguyên nhân và có biện pháp phòng ngừa tái diễn. Mục tiêu không phải là tìm người để quy trách nhiệm, mà là tìm ra lỗ hổng của hệ thống để khắc phục.

Chất lượng xét nghiệm là nền tảng của chất lượng bệnh viện 

Trong xét nghiệm, một sai sót tưởng như nhỏ có thể dẫn đến hậu quả lớn nếu kết quả không chính xác và được sử dụng trong quyết định lâm sàng. Vì vậy, nguyên tắc an toàn người bệnh cần được đặt ở vị trí trung tâm trong mọi hoạt động.

Nhân viên y tế cần tuân thủ nghiêm các quy trình chuyên môn, đồng thời duy trì thói quen kiểm tra chéo tại những bước có nguy cơ cao. Giao tiếp và phối hợp giữa khoa lâm sàng, khoa xét nghiệm và các bộ phận liên quan cũng đóng vai trò quan trọng trong việc phát hiện và xử lý kịp thời những bất thường.

Đối với các kết quả xét nghiệm nguy kịch, cần bảo đảm cơ chế thông báo và tiếp nhận thông tin rõ ràng, chính xác, đúng người, đúng thời điểm. Đây là một trong những yếu tố có thể ảnh hưởng trực tiếp đến quyết định điều trị và tiên lượng của người bệnh.

PGS.TS.BS Hoàng Quốc Cường, Giám đốc Sở Y tế TP Cần Thơ cũng cho rằng, các đơn vị phải có hệ thống ISO, ít nhất là 15189 và duy trì được hệ thống này. Đó là mặt bằng chung về quản lý chất lượng xét nghiệm. Bên cạnh đó, chúng ta phải tham gia vào các hệ thống ngoại kiểm của TP Hồ Chí Minh (Trung tâm Kiểm chuẩn TP Hồ Chí Minh) để tham gia ngoại kiểm, đặc biệt là các xét nghiệm đòi hỏi độ chính xác cao như vi sinh, hóa sinh.

Đồng thời, duy trì sổ tay chất lượng tại các phòng xét nghiệm, người đứng đầu phòng xét nghiệm phải chịu trách nhiệm về vấn đề này, kể cả việc hiệu chuẩn, kiểm định thiết bị xét nghiệm, tiến hành nội kiểm, ngoại kiểm. Đối với các xét nghiệm định lượng, phải thực hiện xác nhận độ không đảm bảo đo để xác định sự chính xác của phòng xét nghiệm, đặc biệt là các chỉ số tham khảo để chẩn đoán âm hay dương.

Hiện nay, hệ thống y tế thành phố Cần Thơ đã mở rộng với khoảng 48 đơn vị sự nghiệp công lập trực thuộc, gồm 22 bệnh viện đa khoa/chuyên khoa, 21 bệnh viện đa khoa khu vực và 5 trung tâm chuyên ngành. Bên cạnh đó, thành phố còn có 5 bệnh viện tuyến bộ, 14 bệnh viện tư nhân và hơn 3.000 phòng khám chuyên khoa, đa khoa, với lực lượng hơn 21.000 nhân viên y tế.

Nhằm nâng cao chất lượng phòng xét nghiệm trong thời gian tới, Giám đốc Sở Y tế TP Cần Thơ yêu cầu các đơn vị tập trung triển khai các giải pháp trọng tâm. Một là duy trì tối thiểu mức 3 theo Quyết định 2429/QĐ-BYT ngày 12/6/2017, đồng thời từng bước hướng tới mục tiêu đạt tiêu chuẩn ISO 15189. Hai là thường xuyên tham gia các chương trình ngoại kiểm nhất là với vi sinh, hóa sinh, duy trì sổ tay chất lượng, hiệu chuẩn thiết bị và xác định độ không đảm bảo đo đối với các xét nghiệm định lượng. Ba là đưa công nghệ thông tin vào quản lý và đánh giá chất lượng xét nghiệm theo thời gian thực (real-time), tương tự hệ thống báo cáo sự cố y khoa tự động qua Dashboard mà ngành Y tế thành phố đang triển khai hiệu quả.

Quản lý nguy cơ, rủi ro trong xét nghiệm vì thế không phải là nhiệm vụ riêng của khoa xét nghiệm mà cần sự phối hợp của toàn bộ hệ thống khám, chữa bệnh. Từ bác sĩ chỉ định, điều dưỡng lấy mẫu, nhân viên vận chuyển, kỹ thuật viên xét nghiệm đến bác sĩ sử dụng kết quả - mỗi mắt xích đều có vai trò trong bảo đảm tính chính xác của kết quả và an toàn cho người bệnh.

Quản lý tốt nguy cơ, rủi ro trong xét nghiệm chính là một trong những nền tảng quan trọng để xây dựng môi trường khám, chữa bệnh an toàn, chất lượng và lấy người bệnh làm trung tâm.

Đỗ Quyên